De Tweede Schok: Waarom Europa nu écht moet ontwaken

een wake-up call voor Europese leiders

Door Wessel Tiessens

15 februari 2025*

"De soep wordt nooit zo heet gegeten als hij wordt opgediend," zeiden we nog. Nu, in 2025, zitten we met een verbrand gehemelte naar elkaar te staren.

De Geschiedenis herhaalt zich

Maar Wij Leerden Niets

Januari 2025. Opnieuw zit ik hier, starend naar mijn beeldscherm waar de Amerikaanse plannen van Trump binnen dreunen. Het voelt als een déjà vu, maar dan erger. In 2016 was Trump een schok, in 2025 is hij een aanklacht tegen onze collectieve zelfingenomenheid. Want laten we eerlijk zijn: we hadden dit kunnen zien aankomen. Sterker nog, we hebben het zien aankomen, maar we kozen ervoor om weg te kijken. De soep zal vast niet zo heet gegeten worden. Nu kijken we elkaar met een verbrand gehemelte hulpeloos aan. God wat is die soep heet!

De Europese verlamming

Een continent in crisis

Tussen de notificaties door grijp ik naar mijn exemplaar van Epictetus' "Enchiridion". Niet uit academische interesse deze keer, maar om mijn stressreactie te verminderen. We zijn echt heel erg de sjaak als Europa! Want terwijl Amerikaanse democraten hun wonden likken en MAGA-aanhangers hun overwinning vieren, staat Europa voor een existentiële vraag: hoe overleven we in een wereld waar onze belangrijkste bondgenoot opnieuw kiest voor isolationisme en ontwrichting?

De Prijs van strategische luiheid

Acht jaar van gemiste kansen

De afgelopen acht jaar waren een masterclass in Europese zelfmisleiding. We vertelden onszelf dat Trump 1.0 een eenmalige uitzondering was. We klopten onszelf op de borst toen Biden aantrad, alsof de trans-Atlantische verhoudingen ooit nog terug zouden keren naar het oude normaal. Nu zitten we hier, met een nog radicalere Trump aan het roer van 's werelds machtigste land, en moeten we constateren: we hebben ons huiswerk niet hebben gedaan.

De Stoïcijnse spiegel

Lessen uit het verleden

Het is in deze context dat de wijsheid van Epictetus, een voormalige slaaf die uitgroeide tot Rome's scherpste denker, pijnlijk relevant blijkt. Zijn centrale these - dat werkelijke vrijheid begint bij het erkennen van je eigen handelingsruimte - legt de vinger op Europa's zere plek. Want wat hebben we gedaan met die eerste Trump-wake-up call? Niets, nada noppes.

De Halfslachtige reactie

Papieren tijgers en lege beloftes

Ja, we lanceerden ambitieuze plannen. Het Next Generation EU-fonds. De European Chips Act. Schuchtere stapjes richting strategische autonomie. Maar het waren vooral papieren tijgers, meer gericht op het sussen van onze eigen angsten dan op het bouwen van echte weerbaarheid. We bleven hangen in wat ik 'strategische homeopathie' zou willen noemen: het verdunnen van daadkracht tot een niveau waar het meer placebo is dan medicijn. Want we hebben wel plannen gemaakt maar geen geld geïnvesteerd of heel matig. De Duitsers schuilden achter de Schuldenbremse, Nederland was aan het navelstaren.

De Nieuwe realiteit

Een wereld zonder vangnet

Nu Trump 2.0 op de deur klopt, kunnen we ons geen nieuwe ronde van Europese vrijblijvendheid veroorloven. De signalen zijn al alarmerend: hints over NATO-terugtrekking, dreigementen over handelstarieven, flirts met autocratische regimes. Dit is niet langer een Amerikaans probleem - dit is onze test. Een test die we de eerste keer jammerlijk hebben gefaald.

Wat dan wel doen?

Van analyse naar actie

Wat zou Epictetus ons nu adviseren? Waarschijnlijk dit: richt je op wat binnen je macht ligt. Europa heeft de economische slagkracht, de technologische basis en het menselijk kapitaal om een eigenstandige koers te varen. Wat we missen is niet de capaciteit, maar de politieke moed om die capaciteit te gebruiken. Dus please Europese leiders stap over jullie schaduw heen en neem actie!

Het Moment van waarheid

De komende vier jaar

De komende vier jaar zijn beslissend. Niet omdat Trump zo machtig is, maar omdat deze crisis ons dwingt eindelijk positie te kiezen. Worden we een geopolitieke speler van betekenis, of blijven we de eeuwige adolescent die bij elke tegenslag naar Amerika of China kijkt voor oplossingen?

De keuze is aan ons

Een onverwacht geschenk

Het ironische is dat Trump's herverkiezing het beste geschenk zou kunnen zijn voor Europese eenwording. Niets verenigt zo effectief als een gemeenschappelijke uitdaging. De vraag is alleen: zijn we deze keer wel bereid om de consequenties van die uitdaging te aanvaarden?

De wereld draait door, ook na Trump's herverkiezing. Maar voor Europa is dit het moment van waarheid. Epictetus zou zeggen: vrijheid begint bij het accepteren van de realiteit én bij de bereidheid om daar consequenties aan te verbinden. Laten we hopen dat we deze keer wel luisteren.

Want één ding is zeker: een derde wake-up call kunnen we ons niet veroorloven.