Het vriendelijkste projectteam dat ik ken haalt geen deadlines. Het meest ruzieachtige team? Loopt twee maanden voor.

Vorige maand kreeg mijn opdrachtgever een telefoontje. Een van de teamleden. Over mij. "Te bot", "arrogant", "dit werkt niet binnen onze cultuur."

Interessant. Want in álle projectgroepen was iedereen aardig geweest. Ja-knikkend. Happy-peppy. Ik had wel wat gevoeld, trouwens. Een soort vreemdheid. Er kwam te weinig terug. Maar niemand zei wat. Niet in mijn gezicht, tenminste. Achteraf bleek: mensen hadden opgegeven. Of ze dachten stilletjes "laten we zijn hoofd maar laten stoten". Ik weet niet precies wat er speelde. Maar het werkte in ieder geval niet. En dat — dat is precies het probleem met "aardig".

Maar waarom gebeurt dit eigenlijk?

Niet omdat mensen lafhartig zijn. Maar omdat de werkomgeving onveilig is geworden.

Ik zie het steeds vaker bij gemeenten: directies die afwezig zijn als het aankomt op het beschermen van hun mensen. Politieke bazen die dwars door de organisatiestructuur heen ambtenaren direct aansturen. Gemeenteraden die steeds cynischer en negatiever staan tegenover "die ambtenaren".

In zo'n context? Daar vertoon je vanzelf minder uitgesproken gedrag. Want dat is riskant. Je status staat onder druk, je autonomie wordt ondermijnd, zekerheid is er niet. Onze hersenen registreren dit als gevaar. En in gevaarsituaties? Dan kies je voor overleven, niet voor eerlijkheid.

Patrick Lencioni beschrijft het briljant in zijn piramide van teamdisfuncties. De tweede laag — direct boven gebrek aan vertrouwen — is angst voor conflict.

Teams die dit vermijden, blijven steken in wat Lencioni "kunstmatige harmonie" noemt. Iedereen is aardig. Niemand zegt wat er echt speelt. De olifant in de kamer? Die negeren we maar. Want ja, confrontatie is eng.

Maar hier komt het: zonder conflict bereik je nooit de derde laag. Commitment. Want je kunt niet echt commitment hebben aan iets waar je eigenlijk niet achter staat maar waar je "ja" tegen hebt geknikt om de vrede te bewaren.

En zonder commitment? Geen eigenaarschap. Zonder eigenaarschap? Niemand spreekt elkaar aan. En dan kom je bij de bovenste laag: onoplettendheid voor het teamresultaat. Iedereen dekt zijn eigen hachje.

Dit is geen theorie. Dit zie ik werkelijk gebeuren.

Elk team gaat door vier fases: Forming, Storming, Norming, Performing.

Maar veel teams — vooral in de publieke sector — blijven steken in de eerste fase. Forming. Iedereen aardig. Niemand durft te storen. Ze slaan de Storming-fase over uit angst voor conflict.

En dan gebeurt er iets geks. Ze komen nooit bij Norming (afspraken maken over hoe we met elkaar omgaan) en al helemaal niet bij Performing (high performance).

Het team waar ik mee werkte dat twee maanden voorliep? Die hadden wél gestormd. Flink ook. Constant discussies. Soms bijna ruzies. Maar ook: veel lachen. Samen naar de kroeg. Échte gesprekken.

Ze durfden te zeggen: "Dit plan deugt niet." Of: "Jouw analyse klopt voor geen meter." Of: "We moeten stoppen met deze koers."

Niet persoonlijk. Maar wel direct. Hard op de inhoud, zacht voor de mens — zoals ik het noem.

Het verschil tussen destructief en productief conflict?

Volgens mij is een goed gesprek zo dicht mogelijk langs elkaar heen praten. Én elkaar daarin recht in de ogen kunnen blijven kijken.

Ja, ik ben wellicht direct en soms bot (ik wil graag stevigheid voelen om echt op iemand te kunnen vertrouwen, in mijn coachopleiding noemden ze dat de “wantrouwige karakterstructuur”. Iemand die leeft met de conclusie dat als het er op aankomt je er alleen voor staat. Met deze bril keek ik lang naar de wereld om me heen. En ik ga dus best snel een discussie aan om me veilig te voelen.)

Maar de vraag is niet "kunnen we aardig blijven". De vraag is: durven we door de Storming-fase heen? Durven we conflict aan te gaan over ideeën, niet over personen? Mijn ervaring is dat  teams die de storm vermijden? Die blijven dobberen. Teams die erdoorheen gaan? Die maken water maar ook snelheid.

Hoe zit dat bij jouw team? Te veel forming? Of gezonde storming? En belangrijker: durf je de storm aan?